Snel naar:
Dagwandelingen Waddeneilanden
Deze pagina laat je de mooiste wandelingen op de Waddeneilanden ontdekken.
Voor de indeling van de wandelingen gebruik ik vanzelfsprekend de 5 Waddeneilanden, zoals je in het groene kader hierboven ziet.
De meeste wandelingen zijn 6 tot 10 km lang. Twee routes zijn ongeveer 20 km, maar daarbij zijn ook afkortingen mogelijk. Kortom, deze wandelingen zijn voor vrijwel iedereen goed te doen en laten zich uitstekend combineren met een bezoek aan een dorp, museum of horecagelegenheid onderweg.
Eindelijk goede wandelinfo
Lange tijd ontbrak het aan deugdelijke wandelinformatie, zowel in boekvorm als bij de meeste VVV’s. De onderstaande wandel- en fietsgids komt daarom als geroepen. Ze vormt een uitstekend basispakket voor een bezoek aan de Waddeneilanden.
Het boek bevat 15 wandelingen op de eilanden en bovendien 6 fietstochten. Zie overzichtskaart.
Daarnaast uitgebreide achtergrondinformatie over:
- het landschap van het waddengebied
- de flora en fauna.
Ook beschikt de gids over een Route-app, die te downloaden is in de App Store en Play Store (zoek op Crossbill).
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
Route-app kun je downloaden in de App Store en Play Store (zoek op Crossbill).
Aanvullende informatie
Voor Texel geef ik bij de Slufter nog een aanvulling op dit basispakket. Daarnaast kun je terecht bij de VVV’s van de Waddeneilanden voor aanvullende routes. Houd er wel rekening mee dat de kwaliteit van het advies daar kan verschillen. Het staat of valt met de medewerker die je op dat moment treft.
1. Texel (4 wandelroutes)
Snel naar:
- De Mokbaai en de Hors – 19,2 km
- De Hoge berg – 9 km
- De Slufter en de Muy – 10,5 km
- Eierland en de Tuintjes – 5,7 km
Inleiding
Samen met Terschelling is Texel het grootste en meest veelzijdige van de bewoonde Waddeneilanden.
Texel ligt dicht bij het vasteland en is daardoor goed bereikbaar vanuit de Randstad; de overtocht met de boot duurt slechts twintig minuten. De andere Waddeneilanden, die tot Friesland behoren, vragen veel meer reistijd.
Texel heeft een uitgesproken eigen karakter. Het eiland wordt gekenmerkt door uitgestrekte polders en in april door kleurrijke bollenvelden. Ook in kleine landschapselementen is dat zichtbaar, zoals schapenboeten en tuunwallen (plaggenmuurtjes). Daar staat tegenover dat Texel minder kwelders heeft dan de andere Waddeneilanden.
Den Burg is met haar ca. 7000 inwoners duidelijk de ‘hoofdstad’ van het eiland. Alleen Oude Schild, De Koog en Oosterend halen nog de 1000 inwoners; de rest zijn kleine dorpen of gehuchten.
Mijn mooiste wandelingen
Deze wandelingen voeren langs de mooiste delen van dit eiland, van zuid naar noord.
De Mokbaai en De Hors – 19,2 km (afkortingen mogelijk)
Het botanische kroonjuweel van Texel.
Start- en eindpunt:
- Veerhaven van Texel
- Parkeerplaats bij de Horsmeertjes
Inleiding
Deze dagwandeling combineert een van de mooiste vogelgebieden van Texel, de Mokbaai, met ruige duinen en spectaculaire, kalkrijke valleien. En dat allemaal op loopafstand van de veerboot.
De Mokbaai is een zoute, slikrijke baai. Vooral bij hoogwater verzamelen zich hier enorme aantallen wadvogels.
De zuidpunt van Texel is relatief jong. Het gebied bestaat uit een reeks natte valleien waar duizenden orchideeën bloeien en bijzondere vlinders vliegen.
Tijdens deze wandeling zwerf je van zout naar zoet water en van kalkrijke naar kalkarme duinvalleien. En je loopt langs uitgestrekte zandplaten die nog altijd aangroeien, maar ook langs kustdelen waar erosie het duin tot een steile klif heeft gevormd. Het is een route vol contrasten.
Benodigde wandelgids met Route-app:
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
De Hoge berg – 9 km
Wandelen door een oud cultuurlandschap
Start- en eindpunt:
- Gemeentehuis Texel
- Georgiërs begraafplaats
Beste website:
Icoonlandschappen.nl
Inleiding
Tussen Den Burg en Oudeschild ligt een bijzonder landschap: zalig rustig en licht golvend, met bosjes, verspreide boerderijen, schapenboeten, tuunwallen en drinkpoelen. Dit is het enige landschapsreservaat van Nederland – een plek waar het landschap zélf bescherming geniet.
Het reliëf verraadt een oude geschiedenis. Dit zijn geen duinen of ingepolderde kwelders, maar resten van een glaciale stuwwal, gevormd in het Pleistoceen. Geologisch is deze verwant aan de stuwwallen van Utrecht, de Veluwe en Nijmegen. Door de eeuwen heen trotseerde de stuwwal weer, wind en vooral zee. Hij fungeerde als een anker van land toen de zeespiegel na de laatste ijstijd steeg. Met uitzondering van Wieringen komt zo’n landschap nergens anders in Nederland voor.
Toch oogt het gebied opvallend gewoon. Schapen herkauwen, de wind ruist door de bomen en slechts weinig mensen bezoeken dit romantisch-ouderwetse geheel. De wandeling voert van Den Burg naar Oudeschild, over kleine paadjes en rustige weggetjes. Het is bovenal een tocht door een landschap vol geschiedenis en verstilde schoonheid.
Een Schapenboet is een hooischuur ver van de boerderij (boet = schuur). Het is dus géén stal, want het Texelse schaap is winterhard en kan het hele jaar buiten blijven. De meeste schapenboeten staan met hun voorgevel met toegangsdeur naar het oosten. Op die manier kan de boer in de luwte het hooi binnen doen.
Tuunwallen zijn muurtjes van graszoden die dienden als omheining (tuun is verwant aan het Duitse Zaun). Ze lijken dus meer op Engelse dry stone walls dan op houtwallen.
Benodigde wandelgids met Route-app:
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
De Slufter en De Muy – 10,5 km
Vogelrijke zoutvlakte en bloemrijke duinvalleien
Startpunt:
Parkeerplaats aan het einde van de Slufterweg. Dit is een zijstraat van de doorgaande weg (Postweg) naar De Cocksdorp.
Inleiding
De Slufter is de grootste kwelder van Texel en de enige in het Waddengebied die niet aan de Waddenzee, maar aan de Noordzee ligt. Het is een ruig landschap van zoutmoeras, jonge duinen en een brede, bochtige geul. Die trekt grote aantallen vogels aan. Niet voor niets is dit het bekendste natuurgebied van het eiland.
Ten zuiden van De Slufter ligt het uitgestrekte duingebied De Muy. Het staat bekend om zijn bloemrijke duinvalleien en bijzondere flora. Samen vormen De Slufter en De Muy een uitzonderlijk aantrekkelijk wandelgebied.
Het aantal paden is hier beperkt. Delen van De Muy zijn tijdens het broedseizoen niet toegankelijk. Deze (lange) wandeling is daarom de enige route die het hele jaar door kan worden gelopen. De Slufter is bovendien zeer populair. Het loont om vroeg op pad te gaan.
De laatste keer dat ik er liep was het gebied rond het pad van de streepjeslijn in de Slufter door te veel betreding aangetast. Wilde je een stuk de min of meer onaangetaste kwelder zien dan moest je de route van de stippellijn volgen. Je loopt dan eerst langs de stuifdijk noordwaarts tot aan de bordjes met verboden toegang. Daar vlak voor maak je een wilde doorsteek westwaarts. Enkele keren zul je door een kreek moeten waden. Het was daar veel mooier dan de overlopen zuidelijker route.
Benodigde wandelgids met Route-app:
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
Eierland en De Tuintjes – 5,7 km
Texels wilde noordpunt.
Start- en eindpunt:
Parkeerplaats bij het strand.
Inleiding
Tot 1835 was de noordpunt van Texel een apart eiland: Eierland. In de broedtijd wemelde het hier van eidereenden en meeuwen. De Texelaars gebruikten het gebied vooral om eieren te rapen, vandaar de naam. Tegenwoordig is Eierland nog altijd een bijzondere plek voor vogelliefhebbers. De nadruk ligt minder op broedvogels. Er broeden nog steeds veel meeuwen, maar de aandacht gaat vooral uit naar de vogeltrek. Het is een van de beste plekken in Nederland om dwaalgasten en zeldzame doortrekkers te zien. De beste tijd om deze route te lopen is dan ook het voorjaar en het najaar.
De route voert door het meest noordwestelijke punt van Nederland. Je loopt door een afwisselend landschap van bosjes, moerassen en open terrein. De bosjes bieden beschutting, waardoor in de trektijd veel vogels neerstrijken. Soms hebben ze na een lange vlucht eindelijk vaste grond bereikt, soms ontdekken ze hier dat het land ophoudt en de open zee begint. Regelmatig worden dan ook bijzondere soorten waargenomen.
Ook los van vogels is deze wandeling aantrekkelijk. Het open landschap, de flora en de vlinders maken de route gevarieerd. Daarnaast laten zeehonden zich hier geregeld zien. Wie wil uitwaaien, vindt op het enorme strand volop ruimte, met Vlieland in de verte aan de horizon.
De route is beschreven als een rondwandeling. Voor de toegewijde vogelaar loont het echter om zich te beperken tot de meest kansrijke delen. Dat is alles vanaf De Tuintjes, dus de oostelijke helft van de lus.
Benodigde wandelgids met Route-app:
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
2. Vlieland (2 routes)
Snel naar:
- Kroon’s Polders – 9,5 km
- Rondom het dorp – 9,6 km
Inleiding
Samen met Schiermonnikoog is Vlieland het kleinste en rustigste van de bewoonde Waddeneilanden.
Het eiland voelt in veel opzichten als een spiegelbeeld. Het dorp ligt aan de oostkant, terwijl het westen wordt ingenomen door een uitgestrekt, ruig en vrijwel leeg natuurgebied – precies andersom dan op de andere eilanden. Het enige dorp heet Oost-Vlieland. Het is een dorp van ca. 1300 inwoners omgeven door beboste duinen. Hier ligt ook de veerhaven. Ooit was er ook een West-Vlieland, maar dat verdween in de loop der eeuwen door afslag in zee.
Een van de opvallendste kenmerken van Vlieland is de immense zandplaat de Vliehors, die bijna de helft van het eiland beslaat en het grootste open zandgebied van Nederland vormt. Verder bestaat het eiland grotendeels uit een droog, kalkarm duingebied. In het midden van het eiland ligt het fraai begroeide moerasgebied de Kroon’s Polders.
Vlieland wijkt ook op andere manieren af van de andere Waddeneilanden. Het heeft geen uitgestrekt kweldergebied, geen polders en slechts enkele natte duinvalleien. Toch maakt juist die eenvoud het eiland zo bijzonder: hier voel je de ruimte, de stilte en de wijdsheid van het Waddengebied als nergens anders.
Mijn mooiste wandelingen
Deze wandelingen voeren langs de mooiste delen van dit eiland, van west naar oost.
Kroon’s Polders – 9,5 km
Een vogelparadijs
Start- en eindpunt:
Het Posthuys
Inleiding
De Kroon’s Polders bestaan uit vier moerasgebieden die door lage stuifdijkjes van elkaar zijn gescheiden. Samen vormen ze een uitzonderlijk vogelrijk landschap. Ze werden tussen 1898 en 1934 aangelegd in de kwelder door P.A. Kroon van Rijkswaterstaat. Het doel was om op Vlieland landbouwgrond te ontwikkelen. Dat mislukte: de bodem bleef te zout en te nat. Sinds de jaren 60 van de vorige eeuw wordt het gebied als natuurgebied beheerd door Staatsbosbeheer.
Tegenwoordig behoren de Kroon’s Polders tot de grootste zoet- en brakwatergebieden van de Waddeneilanden. Voor vogels zijn ze van groot belang. Het gebied dient zowel als broedgebied als overtijingsplek voor wadvogels. Deze foerageren op het aangrenzende Posthuyswad.
Deze wandeling laat beide gebieden in hun volle glorie zien. De terugweg voert door een volledig natuurlijk landschap van jonge duintjes – een van de mooiste van het hele Waddengebied.
Benodigde wandelgids met Route-app:
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
Rondom het dorp – 9,6 km
Aangename wandeling door bos en duin
Start- en eindpunt:
Natuurcentrum van Vlieland, schuin tegenover de kerk.
Inleiding
De haven, het dorp en camping Stortemelk vormen het kloppende hart van toeristisch Vlieland. Tussen deze drie ligt een verrassend gevarieerd gebied met hoge duinen, bos en heide. Hier groeien bijzondere planten en vliegen tal van vlinders. Ook de aangrenzende Waddenzee en Noordzee zijn uitstekende plekken om vogels te kijken.
Tijdens deze afwisselende wandeling sta je het ene moment midden in het toeristisch leven van het eiland. Even later loop je over stille paden waar zich zelden iemand laat zien.
Benodigde wandelgids met Route-app:
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
3. Terschelling (4 routes)
Snel naar:
- De Noordsvaarder – 9,5 km
- De Koegelwieck – 6,5 km
- De Grië en de Berkenvallei – 7 km
- De Boschplaat – 30,5 km (afkorting mogelijk)
Inleiding
Na Texel is Terschelling het grootste en populairste eiland van het Nederlandse Waddengebied. Het eiland heeft voor ieder wat wils: niet alleen natuurliefhebbers, maar ook ouders met kinderen en jongeren vinden hier hun plek. Daarmee is Terschelling een levendig eiland.
Aan het westpunt van Terschelling ligt de Noordsvaarder, een voormalig zandplaat die aan het eiland is vastgegroeid. Het is een uitgestrekt duinlandschap met soms natte lage delen, waar water zich verzamelt en paden tijdelijk onder water kunnen staan.
De kleine ‘hoofdstad’ van het eiland is West-Terschelling. Dit relatief grote dorp heeft ca. 2600 inwoners. Het is omgeven door duinen en kijkt uit over de Waddenzee. Hier ligt ook de veerhaven.
Ten oosten van West-Terschelling liggen in een poldergebied nog twee dorpen met aanzienlijke omvang. Het zijn Midsland (1300 inwoners) en Hoorn (500 inwoners). De rest zijn onbeduidende dorpjes of gehuchten.
Vanuit enkele van deze dorpen voeren fietspaden door de duinen naar de stranden van West aan Zee en Midsland aan Zee, waar tussen de duinen verspreid vakantiehuizen liggen.
Ten oosten van Oosterend strekt zich het enorme kweldergebied Boschplaat uit. Het is het grootste kweldergebied van Nederland en een van de grootste van Europa.
Mijn mooiste wandelingen
Deze wandelingen voeren langs de mooiste delen van dit eiland, van west naar oost.
De Noordsvaarder – 9,5 km
De natte natuur van een voormalige zandplaat
Start- en eindpunt:
Rotonde van de haven van West-Terschelling.
Inleiding
De Noordsvaarder is op meerdere manieren een bijzonder deel van Terschelling. Tot het midden van de 19e eeuw was het helemaal geen onderdeel van het eiland, maar een zandplaat voor de kust – zoals nu de Noorderhaaks ten zuiden van Texel. Destijds hield Terschelling op bij het Seinpaalduin bij het dorp.
Tegenwoordig is de Noordsvaarder een gevarieerd natuurgebied bestaande uit stuifduinen, vochtige duinvalleien, kwelders en uitgestrekte strandvlakten.
Je kunt er schitterend wandelen door een landschap dat oerachtig aandoet. De flora en fauna zijn er rijk, al laten met name de vogels zich niet altijd even gemakkelijk zien.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
De Koegelwieck – 6,5 km
Het stille duingevoel
Start- en eindpunt:
Natuurschuur Terschelling
Inleiding
De Koegelwieck is een relatief onbekend en weinig bezocht duingebied. Het is het enige deel van de Terschellinger duinboog waar geen fietspad doorheen loopt, en de wandelpaden die er zijn staan in de winter grotendeels onder water. In de tweede helft van de lente en in de zomer is de Koegelwieck echter op zijn mooist – de combinatie van grote rust en een rijke flora maakt het gebied ideaal voor een wandeling.
Door de grotendeels intacte duinvegetatie is de Koegelwieck onder vegetatiekundigen al decennialang een geliefd onderzoeksgebied, waar de relatie tussen bodem en plantengroei wordt bestudeerd.
Let op: delen van het pad kunnen in de winter en het voorjaar behoorlijk nat zijn.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
De Grië en de Berkenvallei – 7 km
Waar duin, polder en kwelder samenkomen
Start- en eindpunt:
Wierschuur. (De Wierschuur ligt ten oosten van Oosterend net achter de Waddendijk.)
Inleiding
Voorbij Oosterend, waar de geborgenheid van het cultuurland overgaat in de ruige weidsheid van de Boschplaat, ligt een bijzonder overgangsgebied: De Grië. Hier gaan ruige, buitendijkse graslanden samen met houtwallen en bosschages, waarin maar liefst vier eendenkooien verscholen liggen – de grootste concentratie in het hele Nederlandse Waddengebied, mogelijk zelfs ter wereld.
Tegelijkertijd is dit de plek waar duin, kwelder en Waddenzee elkaar raken. Direct aansluitend ligt de Berkenvallei, al even bijzonder, omdat dit een van de weinige volledig natuurlijke bosgebieden van het Waddengebied is.
Al deze landschappelijke elementen komen samen in één wandelroute. Onderweg word je bovendien getrakteerd op een rijke flora en passeer je een van de beste plekken om wadvogels te observeren.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
De Boschplaat – 30,5 km
Iconische fiets/wandelroute over de eindeloze zoutvlakte
Start- en eindpunt:
Restaurant ‘De Heeren van der Schelling’ in Oosterend.
Inleiding
De Boschplaat beslaat de volledige oostkant van Terschelling en vormt de grootste kwelder van Nederland – ruig, leeg en met iets van de weidsheid van de Mongoolse steppe.
Een zwerftocht over de Boschplaat wekt al snel de indruk van een oerlandschap, alsof dit gebied hier al een eeuwigheid, onberoerd door de mens, ligt. In werkelijkheid is de Boschplaat echter verrassend jong. Oorspronkelijk was het een losse zandplaat die tegen het eiland aanschoof. Pas tussen 1931 en 1937 werd over de hele lengte een stuifdijk aangelegd, waarna de uitgestrekte zand- en slibvlakte geleidelijk begroeid raakte.
Dwars over de Boschplaat loopt een lang en hobbelig pad. Het is bedoeld als wandelpad, maar kan ook per fiets worden gevolgd – al maken kuilen, plassen en zandige stukken dat tot een stevige uitdaging. Zo is de Boschplaat tegelijk een sportieve onderneming en een indrukwekkend natuurspektakel.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
4. Ameland (2 routes)
Snel naar:
- Duinen boven Hollum – 6,4 km
- ’t Oerd en Nieuwlandsreid – 7 km (vooraf fietstochtje)
Inleiding
Ameland is een middelgroot eiland dat, na Texel, verhoudingsgewijs het grootste poldergebied heeft. Het duingebied is omvangrijk, terwijl de kwelder relatief klein maar spectaculair ruig is. Ameland is ontstaan uit het aaneengroeien van drie kleinere eilandjes: de eilandboog bij Hollum en Ballum, het duincomplex bij Nes en Buren, en het onbewoonde duingebied van ’t Oerd. In dit laatste gebied ligt het hoogste duin dat dicht bij de Waddenzee ligt en vanwaar je een schitterend uitzicht hebt over de wadplaten.
Onder vogelliefhebbers is Ameland een begrip. Door de gezonde populatie veldmuizen komen er veel roofvogels voor. Daarnaast is er een indrukwekkende kolonie Grote sterns en een uitgestrekt nat duingebied, waar tal van moerasvogels broeden.
Er zijn maar twee dorpen met meer dan 1000 inwoners. Hollum (ca. 1200 inw.) is het meest westelijk gelegen. Hier ligt ook de veerhaven. In het dorp Nes (1100 inw.) zul je de meeste toeristen tegenkomen. De volgende twee stellen al niet veel meer voor: Ballum (700 inw.) en Buren (350 inw.).
Mijn mooiste wandelingen
Deze wandelingen voeren langs de mooiste delen van dit eiland, van west naar oost.
Duinen boven Hollum – 6,4 km
Van Heide tot duinmeer
Start- en eindpunt:
Einde van het Jan Roepespad aan de noordkant van Hollum
Inleiding
Ten noorden van Hollum ligt een bijzonder duingebied, waar op korte afstand van elkaar jonge, dynamische duinen en oude, met heide begroeide duinen voorkomen. Beide herbergen een eigen, karakteristieke flora en fauna.
Midden in het gebied ligt een voormalige strandvlakte, afgesnoerd van de zee, waar zich een groot duinmeer heeft gevormd, omzoomd door riet. Deze vallei is bijzonder rijk aan vogels en dankzij de vogelkijkhut bovendien goed te overzien.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
’t Oerd en Nieuwlandsreid – 7 km
Fiets/wandeltocht over het ruige oosten van Ameland
Start- en eindpunt:
Buren
Inleiding
’t Oerd vormt samen met de Hon het ruige oosten van Ameland, waar de krachten van wind en zee ongetemd inwerken op het land. In de 19e eeuw was ’t Oerd nog een apart eilandje, dat alleen bij laag water via een zandbank met het centrale deel van Ameland verbonden was. Er lagen zelfs twee dorpjes, maar die zijn beide verdwenen – opgeslokt door het stuifzand of door de zee.
De natuur van ’t Oerd is rijk. Vooral de flora is legendarisch, al zijn enkele van de meest bijzondere soorten inmiddels verdwenen of komen ze alleen nog voor in moeilijk toegankelijke delen van het gebied.
Deze wandeling rondt het voormalige eiland en voert je van Waddenzee naar Noordzee en weer terug. Onderweg passeer je bloemrijke duinvalleien en vogelrijke kwelders, vind je vlinders op de warme zuidhellingen van de duinen, wandel je langs de kleiige rand van de Waddenzee en over het uitgestrekte zandstrand van de Noordzee.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
5. Schiermonnikoog (3 routes)
Snel naar:
- Westerplas en Duinvalleien – 9,5 km
- Tussen Kapenglop en Arnicaweide – 6,5 km
- De Oosterkwelder – 21 km
Inleiding
Lytje Pole – ons kleine polletje – zo noemen de inwoners Schiermonnikoog liefkozend. En ook onder bezoekers heeft het eiland een trouwe schare bewonderaars. Schiermonnikoog, het kleinste van de bewoonde en vrij toegankelijke Waddeneilanden, spreekt vooral mensen aan voor wie Terschelling of Texel te ‘mainstream’ zijn. Naast klein is het eiland ook een van de meest oorspronkelijke, rustige en landschappelijk diverse eilanden, met een uitzonderlijk rijke flora en fauna. Net als op Vlieland is het bezoekers niet toegestaan een auto mee te nemen – Schiermonnikoog is dan ook bij uitstek een fiets- en wandeleiland.
Net als Terschelling heeft Schiermonnikoog een klassieke eilandvorm: een duidelijke kop met een grote zandplaat, een centrale duinboog met primaire en secundaire duinvalleien, een klein bosgebied met aangrenzende polder en in het oosten een uitgestrekte, ruige kwelder.
Rondom het eiland liggen brede, slikkige wadplaten, die uitzonderlijk rijk zijn aan wadvogels.
De geschiedenis van Schiermonnikoog wijkt in meerdere opzichten af van die van de andere eilanden. In de middeleeuwen werd het eiland bewoond en ontgonnen door Cisterciënzer monniken uit Friesland. Deze in grijze pijen gehulde lekenbroeders stichtten een uithof, legden dijken aan en maakten het eiland geschikt voor landbouw en veeteelt. Ze gaven het eiland zijn naam (Schiermonnikoog betekent ‘grijsmonnikeiland’). Na de Reformatie, in 1580, verloor de kloosterorde haar bezittingen en kwam het eiland in handen van het gewest Friesland, dat het verkocht aan de familie Stachouwer.
In 1859 kwam Schiermonnikoog in bezit van John Banck, die het later doorverkocht aan de Duitse graaf von Bernstorff. Die Duitse achtergrond kwam de graaf duur te staan: na de Tweede Wereldoorlog werden alle Duitse bezittingen door de Nederlandse staat gevorderd. In 1989 werd Schiermonnikoog aangewezen als Nationaal Park en ging het beheer over naar Natuurmonumenten.
Mijn mooiste wandelingen
Deze wandelingen voeren langs de mooiste delen van dit eiland, van west naar oost.
Westerplas en Duinvalleien – 9,5 km
Orchideeënrijkdom in het duin
Start- en eindpunt:
Centrum Dorp. Wandel over de Middenstreek in westelijke richting het dorp uit
Inleiding
De westkant van Schiermonnikoog is nog maar jong. De zandplaat Rif is pas recent aan het eiland vastgegroeid en ligt in de zomerzon te blinken als een Sahara. Jonge duinen en zandplaten zijn rijk aan kalk uit schelpgruis. Zodra de invloed van het zoute water verdwijnt en de kalk nog volop in de bodem aanwezig is, ontstaan ideale omstandigheden voor een bijzondere flora, met onder meer tal van orchideeën.
Het bijzondere aan deze route is niet alleen dat je zo’n jonge duinvallei bezoekt, maar ook dat daarachter een oudere ligt, en daarachter weer een nog oudere. Achter elke heuvel wordt zichtbaar wat de tijd met de flora doet – zelden is dit proces zo duidelijk te volgen als tijdens deze wandeling.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
Tussen Kapenglop en Arnicaweide – 6,5 km
Besloten bloemenweelde in bos en duin
Start- en eindpunt:
Centrum Dorp
Inleiding
Schiermonnikoog staat bekend om zijn stranden, duinvalleien en natuurlijk het wad. Het centrale duingebied is echter verrassend rustig. De afwisseling van bos, open duin en natte valleien vormt een ideaal decor voor een ontspannen wandeling, waarbij – hoe kan het ook anders – flora en fauna voor het nodige spektakel zorgen. Vooral de wilde bloemen en vlinders springen in het oog; de mooiste periode voor deze route ligt dan ook tussen mei en augustus.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
De Oosterkwelder – 21 km
Misschien wel het meest natuurlijke punt van Nederland
Start- en eindpunt:
Strandpaviljoen De Marlijn
Inleiding
De Oosterkwelder is, na de Boschplaat op Terschelling, het grootste kweldergebied van de eilanden. Uitgestrekte zoute graslanden, zeeën van bloeiend lamsoor, duizenden steltlopers langs de kwelderrand en een eenzame velduil die laag over het land jaagt – het zijn typische beelden van de Oosterkwelder.
In tegenstelling tot de Boschplaat is de Oosterkwelder volledig overgeleverd aan de grillen van wind en zee. De stuifdijk loopt nog tot paal 10, maar daarachter hebben de elementen vrij spel. Samen met De Hon op Ameland vormt de Oosterkwelder het enige volledig onbeheerde kweldersysteem van Nederland, en waarschijnlijk het meest natuurlijke landschap dat hier voor bezoekers toegankelijk is.
Deze route doorkruist de kwelder via de enige twee paden die erdoorheen lopen.
Houd er rekening mee dat het gebied zeer nat kan zijn – vooral in de winter – en dat het pad niet altijd goed zichtbaar of begaanbaar is. Deze route vraagt dan ook om een wat avontuurlijkere instelling dan de andere routes in dit boek.
Benodigde wandelgids
WADDEN, De Natuurgids
Crossbill Guides
Dirk Hilbers
KNNV Uitgeverij (Nederland)
Verkrijgbaar bij De Zwerver
7
Tip:
Kijk ook eens bij mijn andere paden in Nederland.
12
